Liefde en jaloezie

(C) 2010 Hein Pragt

Jaloezie is onlosmakelijk verbonden met liefde, veel mensen zien jaloezie als een slechte emotie maar volgens een bekende Amerikaanse psycholoog David Buss is jaloezie heel normaal en zelfs een noodzakelijke prikkel om een liefdesrelatie in stand te houden. Dit heet "gezonde jaloezie" en het zorgt er juist voor dat de liefde niet vanzelfsprekend is. In de juiste dosering houdt "gezonde jaloezie" de liefde en de relatie in balans. Wat precies de definitie van een "gezonde" dosis jaloezie is staat helaas niet vast. Extreme jaloezie kan en relatie kapot maken en zelfs leiden tot geweld en (zelf)moord maar zelfs in minder extreme gevallen kan het conflicten, depressie en wraakgevoelens tot gevolg hebben.

Volgens het woordenboek van Dale is jaloezie: "het gevoel van leed of spijt over het goede dat een ander te beurt valt en dat men hem niet gunt". Gaat het hier dus duidelijk alleen over jaloezie in de vorm van afgunst, in de liefde gaat het meestal om de angst iemand te verliezen of de boosheid dat iemand (buiten de relatie) de aandacht heeft gekregen die hem of haar niet toekomt. Jaloezie stelt men ook wel eens voor als het monster met de groene ogen en de kleur groen heeft een duidelijke associatie met jaloezie. Met jaloezie binnen een relatie hoopt men meestal ontrouw van de partner te voorkomen, deze ontrouw kan zowel lichamelijk als emotioneel zijn. Vrouwen lijken meer jaloers te zijn om emotionele ontrouw bijvoorbeeld wanneer hun man iets intiems bespreekt met een andere vrouw.

Eigenlijk is jaloezie niet één enkele emotie maar een hele verzameling gevoelens zoals boosheid, angst, pijn, verdriet, het gevoel verraden te zijn, bezorgdheid, wantrouwen, depressie, eenzaamheid, afgunst, hebzucht, machteloosheid of minderwaardigheid. Jaloezie binnen een relatie heeft meestal te maken met angst, dit kan angst voor het onbekende zijn of angst voor verandering, angst voor het verliezen van macht of controle in een relatie en verlatingsangst. Vaak is jaloezie het een gevolg van de eigen onzekerheid en een lage eigenwaarde en twijfels over de eigen aantrekkelijkheid. Een beetje jaloezie in een relatie lijkt goed te zijn omdat het aangeeft dat men belangstelling heeft voor de ander en men kan het ook opvatten als een verkapt compliment. Ernstige of ziekelijke jaloezie is over het algemeen benauwend en verstikkend voor de liefde. In een gezonde relatie hebben beide partners de vrijheid die ze nodig hebben doordat ze elkaar kunnen vertrouwen, er is een band van trouw en vertrouwen.

Er lijkt wel een verschil in het soort jaloezie en hoe men er mee omgaat tussen mannen en vrouwen en evolutiebiologen hebben hiervoor ook wel een logische verklaring. Mannen zijn vaak jaloers als de partner een seksuele escapade pleegt of zich intiem presenteert aan andere mannen of flirt met andere mannen. De gedachte dat de partner intiem is met een ander kan al tot enorme wanhoop, woede en agressie leiden. Vrouwen zijn meestal jaloers door emotionele ontrouw, bijvoorbeeld als de partner meer aandacht geeft, of intieme zaken bespreekt met een andere vrouw. Het verlies van zijn liefde kan de vrouw tot razernij brengen. De verklaring kan liggen in het genetische eigenbelang, waarbij dat van de man wordt bedreigd als zijn vrouw gemeenschap heeft met een ander, waardoor hij het risico loopt dat het kind van een andere man is en hij zijn tijd en energie in de nakomelingen (genen) van een ander zou investeren. Het genetische eigenbelang van de vrouw wordt veel minder bedreigd als haar man seks heeft met een andere vrouw, een eventueel kind is het probleem van die andere vrouw. Voor de vrouw is het een bedreiging voor het genetische eigenbelang als haar man die andere vrouw meer aandacht en genegenheid geeft waardoor deze man minder energie in haar nakomelingen (lees genen) zou steken.

Omgaan met uw eigen jaloezie valt meestal niet echt mee, het is vaak moeilijk uw jaloezie onder controle te houden zeker wanneer uw vertrouwen al eens geschaad is. Vaak zult u goed moeten nadenken of het gevoel van jaloezie wel terecht is en zich moeten realiseren dat het niet altijd het probleem van uw partner is maar meestal een probleem van uzelf. Het eerste wat u moet zult moeten doen is toegeven dat u jaloers bent, het heeft geen zin om het te verdringen of te onderdrukken want het zal er toch wel op een of andere wijze uitkomen. Bedenkt ook dat liefde en jaloezie meestal samen gaan, wanneer u geen enkele jaloezie wilt toestaan kunt u beter ook geen relaties hebben. Ga vooral niet controleren (email of smsjes lezen of volgen), vaak zult u dingen zien die niet eens relevant zijn maar door uw jaloerse bril zult u bevestiging van uw angsten vinden. Aangevuld met oude ervaringen kunt u bevestiging zien van uw eigen angsten, dit doet u zichzelf dan aan en vaak is het resultaat een partner die boos en onmachtig is omdat deze zich moet verdedigen tegen uw (vaak onterechte) aannames.

Het best is om te accepteren dat uw partner recht op een eigen leven heeft, hoe harder u probeert uw partner te controleren en te binden, hoe groter de drang naar vrijheid zal worden. Wanneer u uw partner erg gaat controleren zal deze zich bewust aan uw controledrang gaan onttrekken waardoor u nog meer het gevoel zult krijgen dat u partner dingen voor u verzwijgt. Probeer te accepteer dat het probleem voor het grootste gedeelte bij u ligt en probeer er in een open gesprek een middenweg in te vinden voor u beiden. Wat u zeker niet moet doen is oog om oog en tand om tand. Wanneer u jaloers bent en wraak wilt nemen op uw partner dan levert dit alleen maar verliezers op. Ook is het belangrijk dat u zich niet te afhankelijk maakt van uw partner. Zorg er voor dat u zelf voldoende andere sociale contacten en bezigheden heeft, dit is goed voor uw eigen eigenwaarde. Laat uw eigenwaarde dus niet geheel afhangen van de liefde van uw partner en leer dat overdreven jaloezie vaak voortkomt uit een gebrek aan zelfvertrouwen. Denk eens goed na over uw gevoelens en laat het verstand zegevieren en leer dat een relatie op het gevoel van samen sterk met vrijheid met vertrouwen gebaseerd moet zijn.

Omgaan met ziekelijke jaloezie (Pieternel Dijkstra)
Een nieuwe uitgave over ziekelijke jaloezie, ook wel niet-psychotische of neurotisch ziekelijk genoemd. Er is dus normale jaloezie, maar wat is dan ziekelijk? Het is niet altijd duidelijk waar de overgang ligt, maar als mensen geobsedeerd raken door de gedachte van ontrouw en dat hun partner voortdurend vreemdgaat en daar dan overtuigd van zijn, dan is er iets aan de hand dat ziekelijk is. Of wanneer een knipoog of vluchtige kus iemand totaal overstuur kan maken. Men maakt een verkeerde inschatting van het gedrag van de partner, de ander of de collega. Ziekelijke jaloezie kan ontstaan tijdens een kwetsbare of stressvolle periode. Er kan een diagnose gesteld worden over ziekelijke jaloezie, waar drie vormen van zijn: reactief, als reactie op gedrag; angstig om wat in je hoofd speelt; preventief om te voorkomen dat de ander iets doet wat niet mag. Er is dus sprake van een vicieuze cirkel van gedachten, gevoelens en gedrag. In dit boekje voor een breed publiek wordt helder beschreven, hoe dit gegeven in elkaar zit, hoe het ontstaat en welke behandelingen er zijn. Met adressen en een lijst van Nederlandstalige zelfhulpboeken. De auteurs zijn hulpverleners uit de school van de cognitieve gedragstherapie.

Jaloezie (Pieternel Dijkstra)
In dit gemakkelijk leesbare, vlot geschreven boek gaat psychologe Pieternel Dijkstra in op jaloezie binnen partnerrelaties. Zij beschrijft hoe verschillende vormen van jaloezie kunnen ontstaan en hoe deze zich uiten in gedachten, gevoelens en gedrag. Vervolgens beschrijft zij hoe (problematische) jaloezie kan worden voorkomen en geeft zij adviezen om beter te leren omgaan met eigen jaloerse gevoelens en met de jaloezie van een partner. De adviezen varieren van een betere inschatting maken van situaties tot het afbakenen van grenzen. Dijkstra verwijst veelvuldig naar onderzoeksresultaten en verduidelijkt haar verhaal met veel voorbeelden. Haar beschrijvingen en adviezen worden ondersteund door testjes en opdrachten. Het boek bevat een literatuurlijst. Dr. Pieternel Dijkstra is werkzaam als therapeute en freelance-auteur.

Jaloezie het groene monster (Jan Verhulst)
Vrijwel iedereen kent het fenomeen jaloezie uit eigen ervaring. Hoewel het een alom bekend verschijnsel is, lijkt jaloezie in verschijnings- en uitingsvorm sterk gebonden te zijn aan tijd en cultuur. In de tijd voor de seksuele revolutie was jaloezie een 'normaal' verschijnsel. Tijdens en na deze periode gold jaloezie als een teken van neuroticisme, bezitterigheid, of emotionele onrijpheid. Vandaag de dag lijkt jaloezie weer te mogen. De uitspraak dat 'wie niet jaloers is, niet bemint' wordt weer meer en meer geciteerd en series zoals Jerry Spinger zijn vrijwel geheel gebaseerd op jaloezie. Hoewel jaloezie als uitingsvorm en intensiteit enorm kan variëren, zijn de gevolgen veelal zonder uitzondering negatief. Stukgelopen of verwrongen relaties, depressie en agressie (variërend van verdachtmakingen en scheldpartijen tot moord) zijn niet zelden het resultaat. Dit boek biedt een effectieve manier om te leren omgaan met jaloezie. In het eerste hoofdstuk gaat Jan Verhulst in op de verschillende definities en theorieën van jaloezie. In het tweede hoofdstuk schetst hij de relatie tussen persoonlijkheidstrekken en jaloezie. In het derde hoofdstuk zijn verschillende tests opgenomen waarmee de lezer in staat wordt gesteld zich een beeld te vormen van zijn of haar eigen mate van jaloezie. Het vierde hoofdstuk, ten slotte, handelt over de praktisch omgang met jaloezie: het bevat vele tips en adviezen om jaloezie onder controle te krijgen.